Τήνος Ξερολιθιές

Τήνος Τουριστικός Οδηγός

Τις ξερολιθιές θα τις συναντήσετε στην Τήνο είτε περπατάτε αμέριμνοι σ΄ένα καλντερίμι κάποιου από τα πανέμορφα παραδοσιακά χωριά της είτε περιδιαβαίνετε την πλούσια σε εικόνες ενδοχώρα της. Πρόκειται για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της Τήνου, στις οποίες οφείλει πάρα πολλά από την ανάπτυξη της. Γιατί μπορεί για μας, τους επισκέπτες, να αποτελούν απλά έναν αξιόπιστο μάρτυρα από το μακρινό παρελθόν αλλά για τους παλιούς Τηνιακούς υπήρξε σχεδόν ο μοναδικός τους σύμμαχος προκειμένου να επιβιώσουν, όπως συνέβη και στα υπόλοιπα κυκλαδονήσια.

Τήνος Ξερολιθιές

Τα πανέμορφα νησιά των Κυκλάδων με τους άγονους και πετρώδεις ορεινούς όγκους τους και τις πανέμορφες δαντελωτές παραλίες τους που αγκαλιάζονται από τα κρυστάλλινα, καταγάλανα νερά του Αιγαίου δεν ήταν τα παλιά χρόνια και τόσο «φιλικά» προς τους κατοίκους τους. Μπορεί η θάλασσα να ήταν αυτή που προσέφερε το κύριο εισόδημα στους νησιώτες είτε με το ψάρεμα είτε με το εμπόριο και τη ναυτιλία αλλά έπρεπε κάπως να επιβιώσουν και όσοι παρέμεναν πίσω. Να αποκτήσουν αυτάρκεια διατροφική. Εξάλλου δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι θαλάσσιες μεταφορές δεν ήταν όπως τις γνωρίζουμε σήμερα.

Έπρεπε λοιπόν και οι Τηνιακοί να βρουν τρόπους τόσο να δημιουργήσουν και να καλλιεργήσουν τα περιβόλια τους και τα χωράφια τους όσο και να εξοικονομήσουν το νερό και να μην καταλήγουν χώματα και νερά στη θάλασσα με δεδομένο ότι το χώμα είναι ελάχιστο στα κυκλαδονήσια ενώ η κατωφέρεια μεγάλη.

Και πού αλλού θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αυτά τα περιβόλια παρά στους λόφους και στα βουνά τους. Εδώ ήρθαν να βοηθήσουν οι ξερολιθιές, μια τεχνική που συναντάται μεν σ΄ όλο τον κόσμο αλλά στα κυκλαδονήσια αποτέλεσε κυριολεκτικά την «πηγή» της ζωής τους. Η ξερολιθιά είναι μια κατασκευή, που όπως μαρτυρά και το όνομα της αποτελείται από ξερό λίθο, σκέτη πέτρα δηλαδή, υλικό που υπάρχει εν αφθονία στην Τήνο, χωρίς κανένα συνδετικό υλικό, όπως π.χ. λάσπη ή τσιμέντο.

Οι Τηνιακοί λοιπόν, χρησιμοποιώντας τις ξερολιθιές, που μπορούμε να τις περιγράψουμε ως πέτρινους τοίχους αντιστήριξης, δημιούργησαν τις αναβαθμίδες ή τράφους στην τοπική ντοπιολαλιά, ή απλά πεζούλες, όπως θα λέγαμε εμείς οι υπόλοιποι πιο παραστατικά, που βλέπουμε σήμερα σ’ όλες τις πλαγιές της Τήνου, και ουσιαστικά πολλαπλασίασαν την έκταση της καλλιεργήσιμης γης τους ενώ ταυτόχρονα προστάτευαν και το έδαφος από τη διάβρωση, αφού οι ξερολιθιές που χρησιμεύουν κι ως φράκτες για να χωρίζουν τις ιδιοκτησίες και τα βοσκοτόπια δεν άφηναν το νερό να κατρακυλήσει.

Οι ξερολιθιές, αυτά τα μικρά αρχιτεκτονικά διαμάντια, αποτελούνται αποκλειστικά από πέτρες που προέρχονται από τα ίδια τα χωράφια, όπου δημιουργούσαν τις αναβαθμίδες. Πέτρα πάνω στην πέτρα και αποκλειστικά πέτρες ως σφήνες, αλλά ποτέ πάνω στο χώμα. Έπρεπε να στηριχτούν πάνω σε βράχο, κάτι πολύ εύκολο αφού αν σκάψεις σε βάθος 20-50 εκ. θα πέσεις σε βράχο οπωσδήποτε. Η βαρύτητα λοιπόν αλλά και η μαστοριά του τεχνίτη ήταν αυτή που κρατούσε όρθιες τις ξερολιθιές. Ένα ακόμη χαρακτηριστικό τους ήταν ότι η οποιαδήποτε ζημιά δεν επηρέαζε ολόκληρη την κατασκευή και μπορούσε να επιδιορθωθεί τοπικά. Και οι επιδιορθώσεις αυτές αποτελούσαν μία από τις κύριες ασχολίες των Τηνιακών, που είχαν πάντα στην έννοια τους τις ξερολιθιές τους, απαραίτητο "συστατικό" για την επιβίωση τους.

Εκτός από αναβαθμίδες βέβαια και μάντρες, ως χωρίσματα σε ιδιοκτησίες, η ξερολιθιά χρησιμοποιούταν και για την ανέγερση στάβλων, ανεμόμυλων και αποθηκών.

ΤΗΝΟΣ ΞΕΡΟΛΙΘΙΕΣ